Nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đã chứng minh: giấy càng trắng, mắt bạn càng phải làm việc vất vả hơn. Với các bậc phụ huynh có con đang đi học hay thường tự mình ngồi đọc tài liệu, viết lách hàng giờ mỗi ngày, thì càng cần quan tâm vì sao giấy photo siêu trắng lại không tốt cho mắt.
Độ trắng của giấy được đo như thế nào?
Trước khi hiểu tác hại, cần biết độ trắng giấy ISO được tính như thế nào.
Độ trắng của giấy được đo theo thang tiêu chuẩn quốc tế ISO, phản ánh tỷ lệ phần trăm ánh sáng mà bề mặt giấy phản chiếu lại. Chỉ số càng cao, giấy càng trắng và phản chiếu càng nhiều ánh sáng:
- 73 - 75% ISO: Giấy trắng ngà, ánh sáng phản chiếu vừa đủ mức khuyến nghị cho sách giáo khoa và vở học sinh.
- 80 - 82% ISO: Giấy Double A a4 70gsm trắng tiêu chuẩn văn phòng, phổ biến nhất trên thị trường.
- 84% ISO trở lên: Giấy photo siêu trắng, dùng nhiều trong in ấn cao cấp và photocopy.
Phần lớn giấy siêu trắng bày bán hiện nay có độ trắng từ 80 - 84% ISO, thậm chí cao hơn nếu có bổ sung chất huỳnh quang.
Nguyên nhân giấy photo siêu trắng gây mỏi mắt
Mắt mỏi khi bị ánh sáng phản chiếu mạnh
Khi bạn đọc một trang giấy trắng, đồng tử của bạn phải liên tục điều chỉnh để kiểm soát lượng ánh sáng đi vào. Giấy có độ trắng càng cao thì lượng ánh sáng phản chiếu vào mắt càng lớn, tương tự như bạn nhìn vào bề mặt có gương.
Khi đọc trên giấy có độ trắng 82 - 84% ISO, đồng tử của học sinh thay đổi kích thước nhiều nhất, nghĩa là mắt phải điều tiết liên tục, gây ra tình trạng mỏi mắt khi đọc sách rõ rệt.
Một chỉ số quan trọng khác: số lần nháy mắt. Thông thường, người bình thường nháy mắt khoảng 15 - 20 lần/phút. Khi mắt bị khô và mỏi, số lần nháy tăng lên đáng kể.
Nghiên cứu ghi nhận học sinh đọc trên giấy siêu trắng có tần suất nháy mắt cao hơn rõ rệt. Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể để bôi trơn và bảo vệ giác mạc trước tình trạng ánh sáng quá mạnh.
Chất tăng trắng huỳnh quang trong giấy siêu trắng
Để đạt được màu trắng "siêu" ngoài khả năng tự nhiên của bột giấy, nhiều nhà sản xuất bổ sung chất tăng trắng huỳnh quang (OBA). Đây là các hợp chất hữu cơ có khả năng hấp thụ tia cực tím (UV) và phát ra ánh sáng xanh lam trong vùng ánh sáng khả kiến, khiến mắt người cảm nhận giấy trông trắng hơn và sáng hơn màu thực.
Nói đơn giản, giấy chứa OBA không thực sự trắng hơn, nó chỉ đánh lừa mắt bạn:
- Tăng cường ánh sáng xanh phát xạ: Ánh sáng xanh lam (blue light) phát ra từ OBA thuộc phổ có thể gây mỏi mắt và ảnh hưởng đến tế bào võng mạc khi tiếp xúc dài hạn.
- Khó kiểm soát hàm lượng: Người tiêu dùng thông thường không có cách nào biết giấy mình đang dùng có bao nhiêu OBA, chỉ có thể phát hiện bằng đèn tia cực tím.
Nhìn giấy in siêu trắng lâu dẫn đến cận thị
Theo thống kê của NXB Giáo dục Việt Nam, tỷ lệ cận thị ở trẻ em Việt Nam trong độ tuổi đi học lên tới 15%, thậm chí có những khu vực đô thị tỷ lệ này vượt 50% trong một lớp học. Mặc dù có nhiều nguyên nhân (màn hình điện tử, thiếu ánh sáng tự nhiên, di truyền…), độ trắng của giấy học sinh là một yếu tố có thể kiểm soát được mà nhiều gia đình đang bỏ qua.
Khi mắt trẻ em (vốn đang trong giai đoạn phát triển) phải điều tiết liên tục hàng giờ mỗi ngày khi đọc trên giấy siêu trắng, trục mắt có xu hướng dài ra để bù đắp, dẫn đến cận thị học sinh theo thời gian.
Nên dùng giấy có độ trắng bao nhiêu?
Dựa trên các nghiên cứu hiện có, đây là những khuyến nghị thực tế:
Cho học sinh và trẻ em
- Chọn vở và sách có độ trắng 73 - 75% ISO. Đây là mức NXB Giáo dục Việt Nam đã điều chỉnh xuống sau khi có kết quả nghiên cứu.
- Tránh mua vở có bề mặt bóng sáng quá mức hoặc "siêu trắng" ghi trên bao bì.
Cho văn phòng và người lớn
- Giấy Ik Copy A4 80 in 80% ISO là mức cân bằng hợp lý giữa độ tương phản và bảo vệ mắt.
- Nếu làm việc nhiều giờ với tài liệu in, hãy tăng độ sáng phòng đều và tránh ánh sáng chiếu thẳng vào mặt giấy.
Kiểm tra giấy có OBA
- Soi giấy dưới đèn tia cực tím (UV): giấy chứa chất huỳnh quang sẽ phát sáng xanh lam rõ ràng.
- Ưu tiên các sản phẩm ghi chú "Free of OBA" hoặc "Không chứa chất tăng trắng quang học".
Thói quen đọc sách bảo vệ mắt
- Đọc dưới ánh sáng đủ mạnh, không đọc trong bóng tối hay ánh đèn leo lét.
- Áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút đọc, nhìn vật cách xa 20 feet (6m) trong 20 giây.
- Giữ khoảng cách đọc tối thiểu 30 - 35 cm.
Quan niệm "giấy càng trắng càng tốt" đã ăn sâu vào thói quen tiêu dùng của người Việt Nam từ nhiều thập niên. Nhưng bằng chứng khoa học ngày càng rõ ràng, giấy photo siêu trắng, đặc biệt các loại có độ trắng trên 80% ISO và chứa chất huỳnh quang OBA, buộc mắt phải điều tiết quá mức, dẫn đến mỏi mắt, khô mắt và tăng nguy cơ cận thị về lâu dài.
Lựa chọn đúng loại giấy không chỉ là vấn đề tiết kiệm hay thẩm mỹ, đó là quyết định bảo vệ sức khỏe thị giác của bạn và con bạn mỗi ngày.