Mỗi năm, hàng tỷ cây bút bi bị vứt bỏ trên toàn thế giới. Phần lớn thân bút làm từ nhựa nguyên sinh, mất hàng trăm năm để phân hủy và hầu như không được tái chế. Tính riêng tại Việt Nam, theo số liệu từ Bộ Tài nguyên và Môi trường, mỗi năm có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường. Trong đó rác văn phòng, bao gồm bút và đồ dùng văn phòng phẩm dùng một lần, chiếm một phần không nhỏ.

Lối sống Zero-waste ra đời nhằm giảm thiểu rác thải đến mức thấp nhất thông qua từ chối, tiết giảm, tái sử dụng và tái chế. Phong trào này đang dần được áp dụng rộng rãi hơn tại môi trường văn phòng. Và không cần bắt đầu từ những thay đổi lớn lao. Đôi khi, chỉ cần nhìn lại cách mình đang dùng cây bút, sổ ghi là đủ để giảm thiểu rác thải ra ngoài môi trường.

Vì sao bút và sổ là khởi đầu cho lối sống Zero-waste văn phòng?

Cây bút và sổ tay là hai vật dụng xuất hiện trên bàn làm việc của hầu hết mọi người, được dùng hàng ngày và thay mới thường xuyên nhất. Chính vì tần suất tiêu thụ cao, đây cũng là nơi thói quen tiêu dùng dễ tạo ra tác động lớn nhất, theo cả hai chiều: gây lãng phí hoặc tiết kiệm tài nguyên đáng kể.

Thay vì nhìn nhận zero-waste như một lối sống trong mơ khó thực hiện, có thể bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản hơn: cây bút này có thể dùng bao lâu, và cuốn sổ này được làm từ gì?

Cách chọn bút, sổ theo hướng văn phòng phẩm bền vững

Ưu tiên bút có thể thay ruột

Lựa chọn đơn giản và tiết kiệm nhất là dùng các dòng bút cho phép thay ruột mực thay vì bỏ cả cây khi hết. Bút gel Pilot G2-07 mực tím, bút bi Staedtler hay một số dòng của Pentel đều thiết kế ruột thay thế riêng. Người dùng chỉ mua ruột mới, thân bút giữ nguyên và dùng nhiều năm.

Việc tái chế với bút máy còn đơn giản hơn: nạp lại mực từ lọ, không tạo ra rác nhựa từ ruột bút, và chất lượng viết thường tốt hơn đáng kể. Các thương hiệu có mặt tại thị trường Việt Nam như Pilot, Lamy hay Kaweco đều có dòng bút máy cho người mới tập viết ở mức giá hợp lý.

Chuyển sang dùng bút làm từ vật liệu thay thế

Một cách khác là chọn bút được sản xuất từ vật liệu thay thế như nhựa nguyên sinh. Thiên Long đã ra mắt dòng bút bi Eco Style TL-037/ECO với thân bút làm từ 55 - 65% bột đá vôi, và dòng bút bi Thiên Long TL 08/ECO với 30 - 35% thành phần từ vỏ trấu. Đây là những sản phẩm đã có mặt tại thị trường nội địa, giá không chênh nhiều so với bút thông thường nhưng giảm đáng kể lượng nhựa nguyên sinh được sử dụng.

Bút thân tre cũng là lựa chọn đang được nhiều người quan tâm. Vỏ bút từ 100% tre tự nhiên, có khả năng phân hủy sinh học, thường được phủ sơn bề mặt chống nước để tăng độ bền. Ngoài giá trị môi trường, bút tre còn có tính thẩm mỹ riêng phù hợp với không gian làm việc hiện đại.

Không mua dư, không tích trữ bút

Một thói quen nhỏ nhưng có tác động lớn là dừng mua bút theo hộp khi chưa thực sự cần. Nhiều văn phòng có ngăn kéo đầy bút chưa mở, trong khi vẫn tiếp tục đặt hàng theo quý. Kiểm kê trước khi mua, và chỉ mua đủ dùng cho một khoảng thời gian cụ thể, là cách đơn giản nhất để giảm rác thải đầu nguồn.

Cách sử dụng sổ tay theo hướng bền vững

Chọn sổ làm từ giấy tái chế hoặc vật liệu thay thế

Giấy tái chế tiêu tốn ít năng lượng và nước hơn đáng kể so với giấy Double A a4 70gsm từ bột gỗ nguyên sinh. Các mẫu sổ tay làm từ giấy tái chế hoặc giấy bã mía đang dần xuất hiện nhiều hơn trên thị trường, thường có bề mặt viết vẫn đủ mịn để dùng với bút gel hay bút mực.

Một số hãng giấy như Leuchtturm1917 và Moleskine đã công bố các dòng sử dụng giấy có chứng nhận FSC (Forest Stewardship Council) đảm bảo gỗ làm bột giấy đến từ rừng được quản lý có trách nhiệm. Tại Việt Nam, nhiều cơ sở làm sổ thủ công nội địa cũng đang sử dụng giấy tái chế hoặc giấy dó truyền thống như một lựa chọn bền vững.

Bìa sổ cũng là điểm đáng chú ý. Bìa gỗ mỏng, bìa tre ép hay bìa carton tái chế đều bền hơn bìa nhựa thông thường và thân thiện với môi trường hơn.

Dùng hết trước khi mua sổ mới

Đây là nguyên tắc đơn giản nhất nhưng hay bị bỏ qua nhất. Cần viết đến trang cuối cùng của cuốn sổ hiện tại trước khi mở cuốn mới. Nhiều người có thói quen bắt đầu cuốn sổ mới vì thích thiết kế hơn, trong khi cuốn cũ còn hàng chục trang trống. Tích trữ sổ không dùng đến là nguồn lãng phí khó nhận ra nhưng phổ biến.

Chuyển sang sổ có thể thay ruột giấy

Một số kiểu sổ ghi bìa cứng có thể giữ lại và thay phần ruột giấy bên trong khi đã viết hết. Cách tiếp cận này giảm đáng kể lượng vật liệu cần thay mới, đồng thời giữ được cảm giác quen thuộc với cuốn sổ đã dùng lâu. Traveler's Notebook (Midori) là thương hiệu Nhật tiên phong theo hướng thay ruột sổ và đã có cộng đồng người dùng lớn tại Việt Nam.

Áp dụng nguyên tắc 5R vào văn phòng phẩm bền vững

Zero-waste không có nghĩa là không dùng gì cả. Nguyên tắc 5R: Refuse (từ chối), Reduce (tiết giảm), Reuse (tái sử dụng), Recycle (tái chế), Rot (ủ phân) áp dụng vào tái sử dụng bút, sổ có thể hiểu như sau:

• Refuse: Từ chối nhận bút khuyến mãi miễn phí tại sự kiện nếu đã có đủ bút đang dùng. Bút tặng kèm thường chất lượng thấp, hết mực rất nhanh và không có ruột thay thế.
• Reduce: Giảm số lượng bút và sổ đang sử dụng song song. Một cây bút tốt dùng lâu hiệu quả hơn năm cây bút rẻ dùng một lần.
• Reuse: Thay ruột mực thay vì bỏ cả cây bút. Tận dụng trang trống trong sổ cũ để ghi nháp trước khi dùng sổ mới.
• Recycle: Khi bút hết và không còn khả năng thay ruột, tháo các bộ phận kim loại ra tái chế riêng thay vì vứt nguyên cây. Một số thương hiệu như Pilot và Staedtler có chương trình thu gom bút cũ tại các thị trường lớn.

Thay đổi thói quen tiêu dùng bút, sổ không đòi hỏi phải làm mọi thứ cùng lúc. Bắt đầu bằng cách chuyển sang dùng bút có thể thay ruột, chọn sổ làm từ giấy tái chế, hoặc đơn giản là viết hết cuốn sổ hiện tại trước khi mua cuốn mới đã là những hành động có ý nghĩa giảm thiểu rác thải. Khi tập hợp lại từ hàng trăm bàn làm việc trong một văn phòng, những lựa chọn nhỏ đó tạo thành tác động lớn hơn rất nhiều so với ta thường nghĩ.