Khi máy in bắt đầu in mờ, xuất hiện sọc trắng hoặc màu lệch tông, người dùng thường nghĩ ngay đến mực. Ít ai đặt câu hỏi về chất lượng giấy đang dùng. Nhưng thực tế, giấy không phù hợp là một trong những nguyên nhân âm thầm phổ biến gây hỏng đầu phun, phần tốn kém nhất và khó sửa nhất trên máy in phun.
Cùng Văn phòng phẩm HL phân tích cơ chế đầu phun hoạt động, lý do giấy sai loại gây hại và cách chọn giấy phù hợp để kéo dài tuổi thọ máy in.
Đầu phun máy in hoạt động như thế nào?
Máy in phun (inkjet) sử dụng hàng trăm lỗ phun cực nhỏ (đường kính mỗi lỗ chỉ vài micro-mét) để bắn từng giọt mực lên bề mặt giấy. Quá trình này cần giấy có bề mặt đủ phẳng và có khả năng thấm hút mực đúng tốc độ: không quá nhanh (gây nhòe) cũng không quá chậm (gây lem và mực đọng trên đầu phun).
Khi tờ giấy Double A a4 70gsm đưa vào máy không đáp ứng được các tiêu chí đó, hệ quả không chỉ là bản in xấu. Lâu dần, các vấn đề tích lũy và làm hư hại đầu phun, bộ phận có giá thay thế đôi khi tương đương 1/3 đến 1/2 giá trị máy mới.
Các cách giấy sai loại gây hại cho đầu phun
Xơ giấy và bụi giấy tích tụ trong đầu phun
Giấy kém chất lượng hoặc giấy có định lượng quá thấp thường chứa nhiều xơ và bụi giấy. Khi đi qua khu vực đầu phun với tốc độ cao, những hạt bụi này bám vào các lỗ phun cực nhỏ. Ban đầu chỉ gây ra một vài điểm thiếu mực trên bản in, biểu hiện qua các sọc trắng theo chiều ngang. Nếu không vệ sinh kịp thời, bụi giấy đóng cặn ngày càng dày, dẫn đến tắc nghẽn hoàn toàn một hoặc nhiều lỗ phun.
Đầu phun bị nghẹt do bụi cơ học khó vệ sinh hơn nhiều so với đầu phun khô mực do lâu không sử dụng. Chạy chế độ clean trong phần mềm máy in thường không giải quyết được hoàn toàn, và tháo đầu phun ra vệ sinh thủ công có nguy cơ gây thêm hư hại nếu không có kinh nghiệm.
Bề mặt giấy sần sùi hoặc không đồng đều làm lệch quỹ đạo mực
Giấy có bề mặt nhám, sần hoặc không phẳng khiến khoảng cách giữa đầu phun và bề mặt giấy không đồng đều. Đầu phun được thiết kế để hoạt động ở một khoảng cách nhất định, thường rất nhỏ. Khi bề mặt giấy không phẳng, các giọt mực bắn xuống không đúng điểm cần in, gây hiện tượng "bắn tia" mực phun lệch khỏi vị trí, văng ngược lên đầu phun hoặc bám vào các bộ phận xung quanh.
Tình trạng đầu phun "bắn tia" không chỉ làm bản in bị mờ và nhòe mà còn gây mực tích tụ bất thường tại đầu phun, dẫn đến tắc nghẽn và ăn mòn các vách ngăn bên trong theo thời gian.
Giấy quá mỏng hoặc không đúng định lượng gây kẹt và tăng áp lực cơ học
Giấy quá mỏng (dưới 60gsm) dễ nhăn khi di chuyển qua các trục kéo giấy bên trong máy. Khi giấy bị nhăn hoặc cong vênh trong lúc đang in, nó có thể tiếp xúc trực tiếp với đầu phun vốn được thiết kế để không chạm vào giấy. Va chạm vật lý này làm cong hoặc vỡ các lỗ phun, và hư hại loại này thường không thể khắc phục.
Ngược lại, giấy quá dày so với thông số máy hỗ trợ cũng gây kẹt giấy và tạo áp lực bất thường lên cơ cấu truyền động, ảnh hưởng gián tiếp đến đầu phun qua các dao động và rung lắc.
Giấy bị ẩm làm mực không thấm đúng cách
Giấy bảo quản không đúng cách, để nơi ẩm hoặc tiếp xúc với môi trường có độ ẩm cao hút nước và làm thay đổi cấu trúc bề mặt. Mực phun xuống giấy ẩm không thấm hút đúng mức, đọng trên bề mặt và dễ bị kéo ngược lên theo chuyển động của đầu phun. Lượng mực thừa bám lại trên đầu phun tích tụ dần, gây tắc nghẽn và thậm chí làm ngắn mạch các bộ phận điện tử gần khu vực đầu phun trên một số dòng máy.
Dùng giấy laser cho máy in phun và ngược lại
Đây là lỗi thường gặp và có hậu quả rõ rệt. Giấy laser được xử lý bề mặt để bám mực khô (toner) thông qua nhiệt và áp lực không thấm mực lỏng. Khi dùng giấy laser trên máy in phun, mực lỏng không thấm được vào giấy, trôi nổi trên bề mặt, và bị kéo ngược lên đầu phun.
Ngược lại, giấy in ảnh inkjet (glossy, semi-gloss) có lớp phủ đặc biệt để hút mực lỏng và sẽ gây vấn đề nghiêm trọng nếu đưa vào máy laser vì lớp phủ này không chịu được nhiệt cao của máy laser.
Tiêu chí chọn giấy đúng cho từng loại máy in
Máy in phun (inkjet) cho văn bản thông thường
Giấy văn phòng đa năng có định lượng từ 75 - 90 gsm là phạm vi an toàn nhất. Các thương hiệu như Double A (80gsm), IK Plus (70 - 80gsm) hay Paper One đều phù hợp. Tránh dùng giấy có định lượng dưới 68gsm vì dễ nhăn và sinh nhiều bụi giấy.
Máy in phun (inkjet) để in ảnh
Dùng giấy in ảnh chuyên dụng dành cho inkjet (ghi rõ "Inkjet Paper" hoặc "Photo Paper for Inkjet" trên bao bì). Bề mặt glossy, semi-gloss hay matte đều được, nhưng phải đúng loại inkjet. Giấy ảnh không phải inkjet sẽ không thấm mực và gây hại cho đầu phun.
Máy in laser in văn bản và in ấn khối lượng lớn
Giấy A4 Bãi Bằng 70gsm - 80gsm đa năng tương thích với laser. Quan trọng là không dùng giấy có lớp phủ bóng (glossy) không dành cho laser vì lớp phủ sẽ tan chảy trong nhiệt độ cao của máy, bám vào drum và gây hư hại.
Lưu ý chung
Bảo quản giấy trong môi trường khô ráo, tránh để ngoài bao bì quá lâu. Trước khi nạp giấy vào khay, rẹt các cạnh giấy cho tơi ra để tránh dính tờ khi in. Không để quá nhiều giấy vào khay cùng lúc theo đúng khuyến cáo số tờ tối đa trong sách hướng dẫn máy.
Giấy không phù hợp gây hại cho đầu phun theo bốn cơ chế chính: bụi xơ giấy tắc nghẽn lỗ phun, bề mặt không phẳng làm lệch quỹ đạo mực, độ dày sai gây kẹt và va chạm vật lý, giấy ẩm khiến mực đọng ngược lên đầu phun. Đầu phun bị hỏng thường không sửa được và chi phí thay thế rất cao. Chọn đúng định lượng, đúng loại giấy theo từng máy là cách đơn giản nhất để tránh toàn bộ những rủi ro này.